danh ba

Thiết kế tạo dáng góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm tre trúc Xuân Lai

Làng Xuân Lai (Gia Bình) được biết đến bởi nghề làm các sản phẩm nội thất bằng chất tre độc đáo, có từ lâu đời. Cũng nhờ nghề này mà nhiều năm nay, vấn đề việc làm cho người dân lúc nông nhàn được giải quyết; chất lượng đời sống của người dân nơi đây được nâng lên trông thấy. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, làng nghề tre trúc Xuân Lai lại trở nên thưa vắng trên thị trường cung cấp các sản phẩm nội thất xây dựng. Qua khảo sát, phân tích sản phẩm này trên thị trường thì thấy được một số nguyên nhân sau:
Khâu thiết kế, tạo dáng chưa được quan tâm nhiều nên mẫu mã, hình dáng sản phẩm chưa thực sự hấp dẫn, tiện lợi khi sử dụng. Màu sắc còn đơn điệu (màu nâu tre hun), kết hợp chất liệu nghèo nàn, tính trang trí thấp. Kết cấu chưa đảm bảo chắc chắn cho những trọng lượng cơ thể lớn, động tác phức tạp.

Sản xuất còn manh mún nhỏ lẻ, mang nặng tính thủ công, ít được áp dụng khoa học kỹ thuật đồng bộ nên chất lượng sản phẩm còn thấp và không đồng đều.

Các phương pháp quảng cáo, tiếp thị, bán hàng chưa bài bản, sáng tạo dẫn đến sản phẩm chưa được người tiêu dùng biết đến.

Từ những vấn đề trên, người viết đề xuất một số giải pháp trong thiết kế sản phẩm bằng chất liệu tre với hy vọng nâng cao chất lượng sản phẩm độc đáo này.

1. Thiết kế sản phẩm tre phải đảm bảo độc đáo chất liệu.

Nguyên tắc thiết kế sản phẩm nội thất tre đó là tạo ra được các sản phẩm phục vụ cuộc sống con người, vừa có đặc thù riêng của chất liệu, vừa đảm bảo được tính hài hoà, phối kết vững chắc cả về hình khối, đường nét và màu sắc. Xuất phát từ tính năng, đặc điểm của các thể loại tre, mỗi đồ vật tre tuỳ theo chức năng mà có sự phối hợp về hình thể và chất liệu khác nhau, tạo nên vẻ đẹp đa dạng cho sản phẩm. Ví dụ: Tre được sử dụng làm khung chủ lực nên sử dụng tre giữ nguyên hình khối sẽ tạo cảm giác mộc mạc và tự nhiên. Còn mảng phẳng ở các vị trí khác, việc sử dụng các phiên đan được tạo  bởi nan tre đan sẽ tạo cảm giác xinh xắn, thú vị.

Ngoài ra, để tăng tính thẩm mĩ cho sản phẩm, cần sử dụng một số biện pháp xử lí màu sắc tre, tạo ra các màu sắc đa dạng hơn (như màu vàng, xanh, gấm hoa...)  nhằm tăng độ hấp dẫn chất liệu. Việc kết hợp chất liệu tre với nhiều chất liệu khác như: đồng, sơn mài, mây, thừng, bèo tây tạo được vẻ đẹp đa dạng, dễ bài trí với các sản phẩm nội thất chất liệu khác. Có khi, đó là vẻ đẹp dân dã, mộc mạc (khi tre kết hợp với cói, mây, thừng...). Hay cảm giác hiện đại, tươi trẻ (khi tre kết hợp với các chất liệu hiện đại)... Tính nghệ thuật và thẩm mĩ của các sản phẩm khi được kết hợp giúp cho người sử dụng không bị nhàm chán, đơn điệu. Đặc biệt trong không gian đa dạng văn hóa ngày nay việc bài trí một đồ vật trang trí bằng tre kết hợp với chất liệu khác sẽ làm giảm bớt sự lạc lõng và góp phần hài hoà không gian bài trí. Qua nghiên cứu, chất liệu mà tre có thể phối hợp gồm hai loại sau:

* Tre kết hợp với chất liệu tự nhiên

Với các chất liệu tự nhiên như: mây, gỗ, thừng, vải... Sản phẩm khi kết hợp chất liệu này thường tạo cảm giác thân thuộc, gần gũi. Sự mềm mại của mây tạo độ hài hoà, đồng nhất cho đồ vật. Với vẻ vững chãi thớ gỗ và màu nâu của gỗ tăng hiệu quả chắc chắn và dung dị.

Các loại vật liệu có nguồn gốc thiên nhiên như bèo, thừng đay đan dạng lưới làm phần tựa lưng và mặt ghế tạo ra nhiều ưu thế. Đó là sự kết hợp giữa đặc tính thô mộc và mềm mại tạo nên vẻ đẹp đa dạng. Do đó, việc kết hợp chất liệu tre với chất liệu tự nhiên khác cần được áp dụng triệt để nhằm mang lại hiệu quả thẩm mĩ cũng như tính kinh tế của sản phẩm này.

* Kết hợp tre với chất liệu hiện đại

Thiết kế các đồ vật trên cơ sở kết hợp tre với chất liệu hiện đại tạo ra sự độc đáo bất ngờ và cá tính. Tre giản dị và mộc bạc bao nhiêu thì các chất liệu hiện đại có sự tương phản, mạnh mẽ bấy nhiêu. Các chất liệu hiện đại như: kính, đá, kim loại... có độ hấp thụ ánh sáng tự nhiên khi kết hợp vẻ dung dị của tre tạo các sản phẩm nội thất mới lạ. Ví dụ: Chiếc giường tre được kết hợp bằng những đoạn tre phần thân giường, nhưng phần chân được kết cấu bằng chất liệu đá gây cảm giác mới lạ thích thú.

2. Thiết kế đảm bảo kết cấu bền chắc, phối hợp đồng bộ.

   Với tác dụng phục vụ cuộc sống con người, sản phẩm bằng tre cần đảm bảo tính hiệu quả khi sử dụng. Đó là độ bền chắc và sự tiện lợi của con người khi sử dụng sản phẩm chất liệu này. Do vậy, khi thiết kế một sản phẩm tre cần chú ý đến các chỉ số nhân trắc học, các tác động chịu lực khi con người sử dụng tác động lên. Để đảm bảo vấn đề này, các kết cấu chịu lực giữa các thanh tre, các đoạn tre cần được nghiên cứu kỹ lưỡng trong xử lý kết cấu đặc thù. Bên cạnh việc sử dụng các liên kết truyền thống như: liên kết mộng, liên kết đan buộc, nối keo chuyên dụng cần được áp dụng tương xứng ở vị trí chịu lực thì các hình thức liên kết bởi các linh kiện khác cũng cần được chú ý, áp dụng: Ốc vít, khớp nối, khung chịu lực bằng kim loại... là những kết cấu đảm bảo độ bền chắc, tiện lợi khi vận chuyển và lắp ráp sản phẩm.

Một yếu tố rất quan trọng khi thiết kế sản phẩm tre cần tuân thủ đó là áp dụng tỷ lệ tiêu chuẩn và nêu được đặc trưng chất liệu:  Bố cục một sản phẩm nội thất tre đều tồn tại mối quan hệ tỷ lệ kích thước không gian dài, rộng, cao. Tỷ lệ dài/rộng thích hợp là 1:1,618. Khi thiết kế, cần theo tỷ lệ trên mà lựa chọn kích thước phù hợp với yêu cầu không gian. Những yếu tố quý giá của chất liệu tre cần phải nổi bật thì được nhấn mạnh bởi sự sắp đặt một cách hợp lý. Ở vị trí đáng được chú ý nên sử dụng tối đa sự tương phản, làm chúng nổi bật lên bằng những nét đặc trưng như màu sắc, hình dạng, tỉ lệ. Sự nhấn mạnh của tương phản mang lại muôn màu muôn vẻ cho mẫu thiết kế bằng chất liệu tre. Một số loại tương phản phổ biến là: cong và thẳng, rộng và hẹp, hoa mỹ và xù xì...

Nhấn mạnh bằng tương phản xuất phát từ rất nhiều phương cách, nhưng cách phổ biến nhất có lẽ là dùng màu sắc và chất liệu. Sự tương phản về đường nét, hình dạng và kích thước làm nên ưu thế của một chi tiết so với tổng thể. Thí dụ như một tấm thảm, đệm mềm mại được đặt trên một bộ khung bằng chất liệu tre mộc mạc và đơn sắc thu được hiệu quả nhiều hơn trong  một tổng thể chất liệu.

3. Tiện lợi sản xuất

Sản phẩm nội thất muốn được phổ biến rộng rãi thì nguyên tắc thiết kế phải phù hợp với quy luật giá trị kinh tế. Thiết kế sản phẩm nên cố gắng đơn giản, tiện cho sản xuất hàng loạt hay vận chuyển. Thiết kế các bộ phận cần dựa vào tiêu chuẩn hoá, quy cách hoá, thông dụng hoá, đồng thời không ảnh hưởng vẻ đẹp, độ bền chắc mà cần phải tính đến tiết kiệm nguyên liệu, giảm bớt giá thành để đạt được mục đích sản phẩm rẻ, đẹp.

4. Đảm bảo hiệu quả kinh tế cũng như sự hoà hợp với môi trường

Để đảm bảo hiệu quả kinh tế, để quy trình xử lý, sản xuất tre thân thiện với môi trường, các nhà sản xuất nên sử dụng các công nghệ mới trong công đoạn xử lý chất liệu tre. Các công nghệ hiện đại giúp nâng cao chất lượng sản phẩm; giảm chi phí sản xuất; phù hợp với trình độ, kỹ năng của đa số hộ sản xuất làng nghề. Sản phẩm được xử lý bằng công nghệ này sẽ khắc phục được hiện tượng lại màu sau một thời gian sử dụng, qua việc xử lý triệt để, triệt tiêu gốc màu, do đó độ đồng đều của các lô sản phẩm của Xuân Lai cao hơn. Việc lắp đặt thiết bị xử lý theo công nghệ mới sẽ góp phần đáng kể vào việc giảm thiểu ô nhiễm môi trường làng nghề.

Từ thực trạng của chất liệu tre nước ta và sản phẩm nội thất tre Xuân Lai trên thị trường, đặt ra những vấn đề mâu thuẫn cần quan tâm giải quyết. Đó là mâu thuẫn giữa trữ lượng tre khá lớn và việc sử dụng tre trong thiết kế sản phẩm nội thất còn chưa nhiều. Bên cạnh đó, công việc này rất phù hợp với người dân lúc nông nhàn, những lực lượng lao động còn chưa có việc làm. Từ đó, đặt ra yêu cầu vạch hướng đi đúng cho sản phẩm tre Xuân Lai để đáp ứng nhu cầu của ngành sản xuất sản phẩm nội thất tre còn chưa phát triển tương xứng.

Từ những thuận lợi như: sản phẩm tre của Xuân Lai đã có thương hiệu, truyền thống sản phẩm được định hình riêng mang bản sắc độc đáo, lực lượng sản xuất có kinh nghiệm, làng nghề thủ công tre, trúc Xuân Lai vừa đón nhận Bằng công nhận danh hiệu làng nghề truyền thống mây tre đan theo Quyết định số 1398/QĐ-UBND công nhận danh hiệu làng nghề truyền thống, nghệ nhân tỉnh Bắc Ninh. Những yếu tố này rất thuận lợi để làng nghề phát triển. Tuy nhiên, để thương hiệu mây tre đan Xuân Lai đến được với các thị trường lớn hơn, sản phẩm của Xuân Lai vẫn cần thêm trợ lực từ nhiều phía. Một trong những vấn đề đó là chú trọng thiết kế tạo ra những sản phẩm tre mới, độc đáo, đa dạng, có chất lượng đáp ứng được những tiện nghi trong cuộc sống thường ngày. Hy vọng, trên cơ sở kế thừa những kinh nghiệm truyền thống và kết hợp ứng dụng thành tựu công nghệ mới, sản phẩm nội thất chất liệu tre Xuân Lai ngày càng được thị trường trong, ngoài nước quan tâm, đón nhận.

Nguồn: baobacninh.com.vn

Các tin khác