danh ba

Sắc màu làng chiếu Định Yên - Đồng Tháp

Đồng Tháp không chỉ nổi danh với những cách đồng lúa trĩu hạt, đầm sen thơm ngát hay những vườn cây trái xum xuê mà còn được biết đến là nơi có những làng nghề truyền thống lâu đời, trong đó có làng dệt chiếu Định Yên.

Dân gian vùng sông nước Cửu Long có câu hát: “Định Yên có vựu chiếu to/Lấy chồng xứ ấy không lo chiếu nằm”. Quả vậy, nghề dệt chiếu ở Đinh Yên có tuổi đời lên tới trăm năm và là nơi cung cấp chiếu cho cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Cuộc sống xưa kia luôn có hình ảnh chiếc chiếu thân thuộc, gắn liền với hoạt động của gia đình, cộng đồng. Em bé từ thuở lọt lòng đã được nằm trên những chiếc chiếu xinh xắn, mềm mại còn thơm mùi nắng. Bữa cơm gia đình là khoảng thời gian các thành viên sum vầy trên chiếc chiếu được trải giữa nhà. Khách đến chơi, nhà có điều kiện với sập gụ thì cũng có tấm chiếu hoa được trải lên trên, nhà ưa lối dân dã thì mang chiếu ra hè ngồi hóng mát chuyện trò. Mỗi khi Tết đến xuân về hay nhà có giỗ chạp, cưới hỏi, đôi chiếu hoa mới như làm ấm cúng, rạng rỡ thêm không khí của người Việt.

Đời sống hiện đại với muôn kiểu thảm, đệm , chiếu trúc hay chiếu nhựa… đã làm ảnh hưởng không nhỏ tới những làng nghề dệt chiếu truyền thống. Nhưng với những người ưa sản phẩm có nguyên liệu tự nhiên và lối sống dân dã thì chiếu chiếu dệt truyền thống vẫn được ưa dùng. Chính vì thế, những làng nghề như Định Yên vẫn tràn trề sức sống , nhộn nhịp sản xuất, mua bán chiếu. Ở xứ này, trẻ em lên 9, lên 10 tuổi đã được ông bà, cha mẹ truyền dạy nghề dệt chiếu với nhiều công đoạn , từ lựa chọn nguyên liệu tới kỹ thuật dệt, phơi… Nguyên liệu chính để dệt lên những tấm chiếu Định Yên là từ cây lác mà người miền Bắc vẫn gọi là cói. Những cọc lác đủ tiêu chuẩn dệt chiếu phải đủ độ dài theo từng khổ chiếu, được phơi, nhuộm màu rồi tiếp tục phơi khô. Công đoạn pha màu, nhuộm lác được coi là rất quan trọng để có được một chiếc chiếu bóng, đẹp, bền màu. Thường những người có tay nghề, kinh nghiệm lâu năm mới đảm nhiệm công việc này. Độ đậm, nhạt mà sợi lác được nhuộm màu sẽ quyết định đến màu sắc đồng đều của cả chiếc chiếu.

Hiện nay, các hộ sản xuất đều sử dụng máy để dệt ra những chiếc chiếu thành phẩm ổn định chất lượng, đa dạng mẫu mã và có năng suất cao. Tuy nhiên, những vị cao niên trong làng luôn hoài cổ về nghề truyền thống của cha ông nên vẫn thường sử dụng khung dệt tay và dạy những kỹ thuật đã được tích góp nhiều đời cho con cháu.

Gắn với nghề dệt chiếu, ở Định Yên còn nổi tiếng với huyền thoại chợ Ma. Chợ được gọi như vậy là bởi nó họp vào ban đêm. Trước kia, chợ Ma vốn tấp nập kẻ bán người mua đêm đêm trong khuôn viên của một ngôi chùa.Nét đặc biệt ở chợ Ma họp không có quầy kệ bán hàng, người bán thì vác chiếu trên vai đi lại rao hàng còn người mua thì ngồi yên một chỗ chờ người bán tới để lựa hàng, trả giá. Hàng đêm, những người làng chiếu mang sản phẩm ra chợ mời chào khách trong ánh đèn dầu leo lét. Các thương lái từ bến sông lên mua chiếu rồi xuôi theo dòng sông Hậu mang sản phẩm của làng nghề Định Yên đi khắp các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Ngày nay, chợ Ma vẫn tồn tại dù không còn đông đúc. Vào mùa lễ hội, chợ Ma được tái hiện giống thủa xa xưa như một cách để bảo tồn và giới thiệu văn hóa đặc sắc của Đồng Tháp.

Đường vào làng Định Yên những ngày chuẩn bị cho vụ mùa Tết càng trở nên sinh động và nhộn nhịp hơn rất nhiều. Những thảm lác đủ màu sắc rực rỡ, vui mắt cùng với những mảnh chiếu vừa dệt xong được phơi dọc hai bên đường. Mùi lác mới thơm hương trong nắng. Tiếng máy dệt lách cách liên hồi. Đâu đó vẫn bắt gặp những cụ già cần mẫn bên khung gỗ dệt tay in bóng thời gian!

Nguồn:Tạp chí Heritage